Uşi Antlaşması

1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (5 votes, average: 4,20 out of 5)
Loading...


usi-antlasmasi
Çeşit
İmzalanma Tarihi18 Ekim, 1912
YerUşi
İmzacı
devletler
İtalya Krallığı İtalya Krallığı
Osmanlı İmparatorluğu Osmanlı İmparatorluğu

İmzalayanlar




Dilleriİtalyanca, Osmanlı Türkçesi

İtalya Krallığı, 29 Eylül 1911’de Osmanlı’ya savaş ilan etti; çünkü İtalya’nın Kuzey Afrika’yı işgal etmesi gerekiyordu. 24 saat süreli İtalya ültimatomu Osmanlı tarafından kabul edilmedi. 25 Kasım 1912 tarihinde Parlemento’dan çıkan, Kraliyet kararnamesiyle Trablusgarp ve çevresinin İtalya’nın egemenliği altında olduğu belirtildi.

Rusya, Şubat 1912’de her ne kadar arabuluculuk yapmaya çalışsa da etkili olamadı.

Mustafa Kemal’in de yer aldığı genç subaylar yerli olan Arapları örgütleyerek savunma hattı kurmuştur. 1. Balkan Savaşı başlayınca subaylar İstanbul’a çağırılmıştır. Bu olaydan sonra direnme olarak kullanılan cepse çökmüştür. İtalyanlar bu sayede Trablusgarp ve çevresini ele geçirmişlerdir. Ege denizine de filo yollayan İtalya 12 adayı da işgal etmiştir.

İtalya’nın Çıkarma Yapması ve İlerleyişi

İtalyan askerleri Trablus civarlarına çıkarma yaptı, Türk tarafının bu bölgede bir ordusu yoktu. Nedeniyse Mısır İngiliz egemenliği altındaydı, bu yüzden kara yoluyla sadece subayların ve belirli kişilerin geçişine izin veriliyordu.

italyan-denizciler

İtalyan denizcilerin Libya’ya çıkışı.

Osmanlı donanması ise çok zayıf olduğundan deniz yoluyla da asker taşınması pek mümkün değildi. Osmanlı, italyanlara karşı direnmek için yerel halka beraber savunma yaptı. İtalya ordusu içerisinde yaklaşık 1.000 kadar Somalili de bulunuyordu. 1.500 İtalya deniz piyadesi tarafından ilgili bölümler kısa süre içerisinde ele geçirildi. Merkezden gelen birliklerle beraber İtalya ordusu 20.000 askerden oluşuyordu.

Bingazi Direnişi

Tobruk ve Derne civarlarını kolayca işgal eden İtalyanlar, Bingazi’de ciddi bir direnişle karşılaştılar. 23 Ekim’de İltaya ordusu Shar al-Shatt’ya doğru gerilemeye başladı. Ordunun Trablus çevresinde olması, Türk piyadeleri ve Arap süvarileri arasında kalarak etraflarının çevrelenmesine sebebiyet verdi. İtalya basını ise bu olaydan bahsetmiyor, küçük bir isyan olarak değerlendiriliyordu. Halbuki kolordu seviyesindeki askerler imha edilmişti.

Destek alan İtalya ordusunun mevcutu 100.000’e yaklaşırken Türkler 8.000 ve Araplar ise 20.000 kişiden oluşuyordu.  Düşman tarafında zırhlı araçlar ve uçaklar da bulunuyordu. Tarihin ilk hava bombardımanında 4 el bombası atılmıştır. Bu savaş sırasında Asir Emirliği’ne bağlı kuvvetler İtalya’yı desteklemiştir.

İtalya Türk savaşı.

İtalya-Türk savaşı, Araplarla beraber savaşan Osmanlı askerleri.

Savaş sonunda 6.000 kişilik Osmanlı ordusu 140.000 İtalya askeriyle karşı karşıya kaldı. Bundan dolayı yerel birimlerle beraber Osmanlı “gerilla taktiği” uygulamaya başladı. Yerel Arap kuvvetleri, Hristiyanlarla mücadele edeceklerini bildiğinden Türklere destek verdi. İtalya makamları ise bu duruma ciddi yaptırımlar uyguladı. Türklere yardım eden yerel halktan birçok kişiyi idam cezasına çarptırdı. 23 Ekim 1911’den itibaren kayıpları ciddi boyutlara ulaşan İtalya, içerisinde yaklaşık 100 kadar sivilin olduğu camiyi ateşe verdi. Bununla beraber çevre köylerdeki binlerce sivil de katledildi. Olay uluslarası kamuoyu taraından kısa sürede tanındı. İtalya ise durumu kendisinin öldürülen askerleriyle fotoğraflamaya çalıştı.

Deniz savaşında İtalya’nın bariz üstünlüğü vardı. İtalya donanması, Osmanlı’dan 7 kat daha büyük ve güçlüydü. Bu gücünün farkında olan İtalya, Ege Denizi’ne açıldı. Rodos’taki Türk garnizonu 16 Mayıs 1912’de teslim oldu.

Uşi Antlaşması Nedir?

18 Ekim 1912 tarihinde İsviçre’nin Lozan kentindeki Uşi (Ouchy) kasabasında İtalyanlarla yapılan bir antlaşmadır. İtalya-Türk savaşı olarakta tarihte bilinmektedir. Libya ve çevresi, 12 Ada Osmanlı’nın elinden çıkmıştır.

usi-nerede

Uşi Antlaşması’nın imzalandığı yer.

Uşi Antlaşmasının Maddeleri

  1. Trablusgarp ve Bingazi boşaltılacaktır.
  2. Kentler yeni kanunlarla yönetilecek.
  3. Osmanlı, Libya’daki askeri gücünü çekecektir.
  4. Savaştaki düşmanca olan fiiller adına karşılıklı olarak af dilenmesi gerekmektedir.
  5. İtalya kapitülasyonların kaldırılması hususunda Osmanlı devletine yardım edecek.
  6. Osmanlı Devleti 12 adayı geri alacak; ancak balkan savaşları bitene kadar İtalya’nın elinde geçici olarak bulunacaktır.
  7. Uşi antlaşması ile Trablusgarp ve Bingazi Müslümanları dini yönler gereğince Osmanlı halifesine bağlı konumda olacaklardır.
  8. Bu antlaşma ile Tobruk ve Trablusgarp’a özerklik verilmiştir.
  9. Dış borçları ödemek konusunda Osmanlı’ya İtalya yardım edecektir.
  10. Osmanlı devletinin haklarını Trablusgarp ve Bingazi’de padişahın adına “naibü’s-sultan“ adında bir görevli üstüne alacaktır.
  11. Dini ve adli işler padişahın emriyle seçilecektir.
  12. Son olarak ekonomik ve parasal konular konuşulmuş, hazinenin kullanımı ve buna benzer konularda karar alınmıştır.
Mustafa Kemal Bingazi

Mustafa Kemal’in Bingazi’deki fotoğrafı.

Antlaşmaya göre Libya, İtalya’nın oldu. 12 ada ise balkan savaşları sonucunda Osmanlı devletine iade etmesi kararı alındı. İtalyanlar sözünde durmadığı için Ege’de Türklerin egemenlikleri zarar görmeye başlamıştır. Antlaşma imzalandığında Osmanlı tahtında padişah 5. Mehmet Reşat bulunmaktaydı.

İtalya’nın sözünü tutmayıp daha sonrasına da Yunanistan’a verdiği adalar şu şeklide sıralanmıştır. Sisam, Nikaria, Patmos, Leros, Kalimnos, İstanköy, Niseros, Astropalya, Tilos, Sömbeki, Harki ve son olarak Rodos adasıdır.



Trablusgarp Savaşının Nedenleri

  1. İtalya’nın kendisi için hammadde ve pazar arayışı içinde olması.
  2. Trablusgarp’ın coğrafi konumu olarak İtalya topraklarına daha yakın konumda bulunması.
  3. Osmanlı devleti Trablusgarp’ı savunabilecek kadar güçlü durumda ve yeterlilikte değildir.
  4. Trablusgarp İtalya’da olursa bu durum İngiltere, Fransa ve Rusya’nın işine gelmektedir. Bu yüzden savaşa sessiz kalmışlardır.
  5. İtalyan yöneticileri Trablusgarp’ta yaşan İtalyan halka Osmanlı devletinin kötü davrandığını iddia etmeleri.
Uşi Barış Antlaşması

Uşi barış antlaşmasını anlatan bir karikatür. Kaynak: Reddit

Uşi’nin Sonuçları Ve Önemi

  • Osmanlı, Kuzey Afrika’daki toprağını kaybetmiştir.
  • İtalya, ciddi boyutlarda maddi kayıplar yaşamıştır.
  • Mustafa Kemal, buradaki başarılarından dolayı binbaşı rütbesine terfi etmiştir.
  • Osmanlı devletinin zayıflama dönemi hızlanmaya başlamış; bundan dolayı kötü durumunu gören Avrupa devletleri cesaretlenmişlerdir.
  • İtalya Ege denizinde konumlanmış ve Doğu Akdeniz’de çok önemli bir güç elde etmiştir.
  • Verdiğimiz 12 adayı alamadık ve İtalya alamadığımız bu adaları 2. Dünya Savaşında Yunanistan’a bırakmıştır.

Bu direnişler ve İtalya’nın sömürgeci tutumu Libya halkı tarafından çok uzun süre benimsenmedi. Ömer Muhtar önderliğindeki Libyalılar ciddi direnişte bulundular.

Yardımcı Olabilecek Bağlantılar:

One Response
  1. Avatar 15 Şubat 2019

Yorum Yaz!

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir