Göde Ahmed (Ahmed Bey), Mayıs-Aralık 1497 arasında Azerbaycan ve İran’da hüküm süren bir Akkoyunlu hükümdarıdır.
Ahmed Bey’in babası, Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan‘ın oğlu Uğurlu Mehmed idi. Uğurlu Mehmed, babasına karşı giriştiği isyanlar başarısız olunca Osmanlı ülkesine geçmiş ve Fatih Sultan Mehmed’in kızı Gevherhan Sultan ile evlenmişti. Ahmed bu evlilikten doğdu; baba tarafından Uzun Hasan’ın, anne tarafından Fatih’in torunuydu. Uğurlu Mehmed, Aralık 1477’de Erzincan’da öldürüldü [1].
Göde Lakabı Ne Anlama Gelir?
Türkçede “göde” sözü kısa boylu, bodur kişi için kullanılır. Ahmed Bey, boyunun kısalığı yüzünden bu lakapla anıldı. Dönemin kaynakları onu Sultan Ahmed, Ahmed Padişah ya da Ahmed Mirza diye de anar.
Babasının ölümünden sonra Ahmed, dedesi Fatih Sultan Mehmed tarafından İstanbul’a alındı ve eğitimini Osmanlı sarayında, saray terbiyesi içinde aldı.
Göde Ahmed 2. Bayezid’in Damadı mıydı?
Ahmed, dayısı 2. Bayezid’in kızı Aynışah Sultan ile evlendi. Ahmed’in annesi Gevherhan Sultan, Bayezid’in kız kardeşi olduğundan Aynışah Sultan ile Ahmed hala ve dayı çocuklarıydı.
Akkoyunlu Ülkesinde Taht Kavgası
Yakub Bey’in 1490’da ölümünden sonra Akkoyunlu tahtı sık sık el değiştirdi. 1492’den beri tahtta oturan Mesih Mirza’nın oğlu Rüstem Bey’in hükümdarlığı sırasında, beylerbeyi İbe Sultan’ın ağabeyi Nur Ali, İstanbul’da bulunan Ahmed’e defalarca haber göndererek onu Akkoyunlu tahtına davet etti. Ahmed bu davet üzerine Akkoyunlu sınırına geldiğinde Nur Ali ile kardeşi Eşref, Uzun Hasan’ın torunlarından Elvend’in kardeşi Muhammedî’yi hükümdar ilan etmiş ve Şiraz’ı ele geçirmişlerdi.
Ahmed’in sınırı geçmesiyle Akkoyunlu beyleri saf değiştirmeye başladı. Rüstem, Ahmed’i karşılamak için çıktığı Çoban Köprüsü’nde başta İbe Sultan olmak üzere emîrlerinin yanından ayrıldığını görünce Gürcistan’a kaçtı. Ahmed Bey, Mayıs 1497’de Tebriz’de Akkoyunlu tahtına oturdu [2].
Göde Ahmed’in Tebriz’e Gidişi Osmanlı Sarayında Nasıl Karşılandı?
Padişahın damadının İstanbul’dan ayrılıp Tebriz’e geçmesi Osmanlı sarayında bir kaçış olarak değerlendirildi. 2. Bayezid’in uzun yıllardır vezîriâzamlık yapan Koca Dâvud Paşa 1497’de görevden alındığında bu olay azlin sebebi olarak gösterildi [3].
Göde Ahmed’in Islahatları
Tebriz’de tahta çıkan Ahmed Bey, Akkoyunlu devlet idaresinde iltimas, israf ve rüşveti önlemeye ve adaleti sağlamaya yönelik düzenlemelere girişti. Bu uğurda sert yöntemlere başvurdu ve Akkoyunlu ileri gelenlerinden bazılarını ortadan kaldırttı.
Göde Ahmed Hangi Sistemi Örnek Aldı?
Ahmed, İstanbul’da yetişirken tanıdığı Osmanlı idare sistemini Akkoyunlu ülkesinde uygulamak istedi. Türkmen aşiret reisleri bu uygulamalara karşı çıktı ve hükümdarın emirlerine uymadı [4].
Murad’ın Hükümdar İlan Edilmesi
Ahmed’in tahta çıkışında Rüstem’i bırakıp onun yanına geçen İbe Sultan, kısa süre sonra yeni hükümdara karşı harekete geçti. İbe Sultan, Fars valisi Purnek Kasım Bey ile anlaştı ve Yâkub Bey’in Şirvan’da bulunan oğlu Murad’ı Akkoyunlu hükümdarı ilan etti.
Göde Ahmed Nasıl Öldü?
Ahmed Bey, isyancıların üzerine kalabalık bir orduyla yürüdü. 2 ordu, Aralık 1497’de İsfahan yakınlarında karşılaştı. İbe Sultan ile Purnek Kasım Bey’in kuvvetleri Ahmed’in ordusunu yendi ve Ahmed Bey bu savaşta öldürüldü.
Ahmed Bey’in ölümünden sonra Akkoyunlu tahtı için mücadele, Yâkub Bey’in oğlu Murad ile Yusuf Bey’in oğulları Elvend ve Muhammedî arasında sürdü.
Kaynakça:
- Faruk Sümer, “Uzun Hasan”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. XLII, İstanbul 2012, s. 261-264.
- Faruk Sümer, “Akkoyunlular”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. II, İstanbul 1989, s. 270-274.
- Şerafettin Turan, “Hersekzâde Ahmed Paşa”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. XVII, İstanbul 1998, s. 235-237.
- Kazım Paydaş, “Ak-Koyunlu Ahmet Bey ve Onun Osmanlı İdari Sistemini Ak-Koyunlu Devleti’nde Uygulama Çabası”, Tarih Araştırmaları Dergisi, c. 23, sy. 36 (2004), s. 205-212.
