Kızıl Ahmed Bey (ö. 1500’den sonra), 1461 yılında birkaç ay Kastamonu merkezli Candaroğulları topraklarında hüküm süren son Candaroğlu beyidir.
Kızıl Ahmed, 1443’te ölen Candaroğlu İbrahim Bey’in oğluydu ve kaynaklarda Cemâleddin lakabıyla da anılır. Babası İbrahim Bey, kız kardeşi Hatice Halime Hatun’u 2. Murad ile evlendirmiş olduğundan Osmanlı padişahının kayınbiraderi idi. İbrahim Bey’in yerine Kastamonu’da beyliğin başına geçen Kemâleddin İsmail Bey, Kızıl Ahmed’in ağabeyiydi.
Ağabeyi İsmail Bey’e Karşı Çıkışı
İbrahim Bey’in ölümünden sonra Kızıl Ahmed, beyliğin yönetimini alan İsmail Bey’e karşı harekete geçti. Bu girişimi sonuçsuz kalınca Osmanlı Devleti’ne sığındı. Osmanlı hizmetine giren Kızıl Ahmed’e dirlik olarak Bolu sancağı verildi.
1461’de Candaroğulları’nın Başına Geçmesi
Fatih Sultan Mehmed, 1461 yazında Trabzon üzerine çıktığı seferde Candaroğulları meselesini de çözmeye girişti. Kızıl Ahmed’i, Osmanlı Devleti’ne tâbi olması ve her yıl 50.000 altın duka vergi ödemesi şartıyla ağabeyinin yerine bey tayin etti. Mahmud Paşa yeni beyi Kastamonu’ya götürdü. Padişahın yaklaştığını öğrenen İsmail Bey Sinop’a çekildi ve kaleyi teslim etmeye ikna edildi [1].
Kızıl Ahmed Bey Ne Kadar Hüküm Sürdü?
Kızıl Ahmed’in beyliği yalnızca görünüşteydi ve birkaç ay sürdü. Fatih, Trabzon seferinden sonra ona Mora sancağını vererek Candaroğulları Beyliği’ni 1461’de kesin olarak Osmanlı topraklarına kattı [2].
Karaman’a ve Akkoyunlu Sarayına Kaçışı
Kızıl Ahmed Mora’ya gitmedi. Bolu üzerinden Karaman’a geçerek Karamanoğlu İbrahim Bey’e sığındı. Osmanlılar ile arasını bozmak istemeyen İbrahim Bey onu himayesine almadı ve kendisine bir miktar harçlık vermekle yetindi. Bunun üzerine Kızıl Ahmed, Akkoyunlu sarayına gitti.
Uzun Hasan onu musâhib-i hâs olarak yanında tuttu. Akkoyunlu hükümdarı, Candaroğlu toprakları üzerinde söz hakkı bulunduğunu düşünüyordu ve Kızıl Ahmed’i Osmanlılar’a karşı bir koz olarak kullanmayı amaçlıyordu.
Karaman Taht Kavgasında Kızıl Ahmed
Karamanoğlu İbrahim Bey’in 1464’teki ölümünden sonra Uzun Hasan, İshak Bey‘i desteklemek için Karaman’a asker sevk etti ve Kızıl Ahmed de bu sefere katıldı. Pîr Ahmed Süleyman Osmanlı desteğiyle Karaman’a hâkim olunca Kızıl Ahmed tekrar Uzun Hasan’ın yanına döndü.
Osmanlılar’a Karşı Akkoyunlu Seferlerinde
Kızıl Ahmed, 1470’te Karamanoğlu Pîr Ahmed ve Kasım beyler ile Akkoyunlu Zeynel Bey’in yönettiği 30.000 kişilik ordunun Erzincan’dan Tokat yönüne yaptığı harekâtta yer aldı [3]. Ağustos 1472’de Tokat’ı yağmalayan Akkoyunlu kuvvetleri arasında da bulundu. Aynı yıl Eflâtunpınarı’ndaki yenilgiden sonra Pîr Ahmed ile birlikte Uzun Hasan’ın yanına kaçtı.
Kızıl Ahmed Otlukbeli Savaşı’nda Öldürüldü mü?
Kızıl Ahmed, 1473’teki Otlukbeli Savaşı‘nın çıkmasında etkili oldu, çünkü Uzun Hasan galip gelirse beyliğine kavuşmayı umuyordu. 11 Ağustos 1473’te savaşı Osmanlı ordusunun kazanması bu beklentiyi boşa çıkardı. Savaş sırasında yakalanıp başının kesildiğine dair rivayet doğru değildir. Kızıl Ahmed savaştan sonra da Akkoyunlu topraklarında yaşamaya devam etti.
Uzun Hasan’ın Ölümünden Sonra
Uzun Hasan Ocak 1478’de ölünce oğulları Halil ve Yâkub arasında taht kavgası çıktı. Kızıl Ahmed bu mücadelede Diyarbekir valisi Yâkub Bey’in tarafını tuttu ve Halil’e karşı düzenlenen sefere bir miktar askerle katıldı. Yâkub Bey’in zaferiyle biten iç savaştan sonra bir süre daha Akkoyunlu hizmetinde kaldı.
Osmanlı Hizmetine Dönüşü ve Bolu Sancakbeyliği
Bayezid döneminde affedilen Kızıl Ahmed, Osmanlı topraklarına döndü ve Bolu sancağını yeniden dirlik olarak aldı. Oğlu Mehmed Bey, 2. Bayezid’in oğlu Şehzade Abdullah’ın kızı Şahnisâ Sultan ile evlenerek Osmanlı hanedanına damat oldu. Kızıl Ahmed’in 1500’den sonra öldüğü bilinir, kesin ölüm tarihi tespit edilememiştir.
Kızıl Ahmed Bey Bolu sancağını toplam 18 yıl, oğlu Mirza Mehmed Bey ise 12 yıl yönetti [4].
Kızıl Ahmedlu Adı Nereden Gelir?
Candaroğulları’nın soyundan gelenler arasında 16. yüzyılda Kızıl Ahmedlu adı görülür. Bu ad, İsmail Bey’in kardeşi Kızıl Ahmed’den gelir [5].
Kaynakça:
- Abdülkadir Özcan, “Kızıl Ahmed Bey”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. XXV, Ankara 2002, s. 543.
- Yaşar Yücel, “Candaroğulları”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. VII, İstanbul 1993, s. 146-149.
- Remzi Kılıç, “Fatih Devri (1451-1481) Osmanlı-Akkoyunlu İlişkileri”, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy. 14 (2003/1), s. 95-118 (s. 104-105).
- Ümit Katırancı, “15. ve 16. Yüzyıllarda Bolu Sancakbeyleri”, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy. 55 (2022), s. 89-100.
- J. H. Mordtmann, “Isfendiyār Og̲h̲lu”, The Encyclopaedia of Islam, New Edition, vol. IV, Leiden 1978, p. 108.
