Has Murat Paşa (Has Murad Paşa), Fatih Sultan Mehmed döneminde vezirlik ve Rumeli beylerbeyiliği yapmış, 4 Ağustos 1473’te Tercan yakınlarında Fırat kıyısında ölen Rum asıllı bir Osmanlı devlet adamıdır.
Has Murat Paşa’nın Ailesi ve Kökeni
Has Murat Paşa ile küçük kardeşi Mesih Paşa, Bizans’ın son hanedanı olan Paleologoslar’a mensuptu. Mesih Paşa’nın son Bizans imparatoru Konstantinos’un kardeşinin oğlu olduğu kaydedilir. Mesih Paşa’nın anne tarafından Venedikli Contarini ailesiyle de akrabalığı vardı [1].
İstanbul’un Fethi ve Saray Eğitimi
Murat ve Mesih kardeşler, 1453’te İstanbul’un fethi sırasında esir düştü. İki kardeş Fatih Sultan Mehmed’in hizmetine girdi ve sarayda yetiştirildi [1].
Vezirlik ve Rumeli Beylerbeyiliği
Saraydan çıkan Has Murat Paşa, Fatih Sultan Mehmed’in vezirleri arasına girdi [3]. 1473’teki Akkoyunlu seferinde Rumeli beylerbeyi olarak orduda bulunuyordu [4].
1473 Akkoyunlu Seferi
Fatih Sultan Mehmed, İstanbul’un korunmasını oğlu Şehzade Cem’e bırakarak Mart 1473’te Üsküdar’dan Uzun Hasan üzerine yola çıktı. Mevcudu 70.000 ile 100.000 arasında olan ordunun sağ kolunu Şehzade Bayezid yönetiyordu ve Has Murat Paşa onun emrindeydi [4].
Uzun Hasan, Erzincan’a doğru ilerlerken Tercan dağlarında mevzilendi. Çevreye gönderdiği gözcüler ve casuslar aracılığıyla Osmanlı kuvvetlerinin yaklaştığını ve başlarında Has Murat Paşa’nın bulunduğunu öğrendi [5].
Has Murat Paşa Nasıl Öldü?
Osmanlı ordusu Tercan taraflarında Fırat’ı takip ederek doğuya ilerlerken Akkoyunlu birlikleri nehrin karşı kıyısında göründü. Vezîriâzam Mahmud Paşa bunun bir hile olduğunu anlayarak Has Murat Paşa’ya ileri gitmemesini emretti. Has Murat Paşa bu emri dinlemedi ve Akkoyunlular’ı takip etti [4].
Otlukbeli savaşında Uzun Hasan, Has Murat Paşa’nın Fırat’ı geçtiğini casuslarından öğrenince onun geçeceği yolun çeşitli noktalarına adamlarını yerleştirerek tuzaklar kurdurdu [5].
Has Murat Paşa’nın birlikleri dar bir geçitte, 4 Ağustos 1473 günü yapılan çarpışmada bozguna uğradı. Has Murat Paşa nehri geçmeye çalışırken boğuldu ve Osmanlı kaybı 4.000 kişiyi buldu. Turahanoğlu Ömer Bey, Aydınoğlu Hacı Bey ve Molla Fenârî ailesinden Ahmed Çelebi esir düştü. Mahmud Paşa çarpışmaya müdahale etmeden geri çekildi [4].
Ölümünün Ardından
Osmanlı ordusu 7 gün sonra, 16 Rebîülevvel 878 (11 Ağustos 1473) günü Otlukbeli’nde Uzun Hasan’ı ağır bir yenilgiye uğrattı. Uzun Hasan’ın oğlu Kirman valisi Zeynel Mirza savaş meydanında öldü [6].
Mahmud Paşa savaştan sonra vezîriâzamlıktan alındı. Azline gerekçe olarak gösterilenler arasında Has Murat Paşa’nın baskına uğrayıp ölmesindeki ihmali ve kaçan Akkoyunlu kuvvetlerini takip ettirmemesi vardı [7].
Kardeşi Mesih Paşa Kimdir?
Mesih Paşa, 1480’de Osmanlı donanmasının başında Rodos kuşatmasını yönetti ve kuşatmanın başarısız olması üzerine vezirlikten alınarak Gelibolu sancakbeyliğine gönderildi [8]. Hadım Yâkub Paşa’nın ölümünden sonra 14 Aralık 1499’da yeniden vezîriâzam oldu. Öldüğünde ağabeyi Has Murat Paşa’nın Aksaray’daki camisinin yanına defnedildi ve mezar taşı bugün de oradadır [1].
Kaynakça:
- Hedda Reindl-Kiel, “Mesih Paşa”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. XXIX, İstanbul 2004, s. 309-310.
- Türk Dil Kurumu, “has”, Güncel Türkçe Sözlük (çevrim içi), https://sozluk.gov.tr (erişim: 6 Ekim 2026).
- Zeynep Hatice Kurtbil, “Murad Paşa Külliyesi”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. XXXI, İstanbul 2006, s. 191-192.
- Erhan Afyoncu, “Otlukbeli Savaşı”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. XXXIV, İstanbul 2007, s. 4-6.
- Yavuz Delibalta, “Akkoyunlu Türkmen Devleti’nde İstihbarat Faaliyetleri”, Türkiyat Mecmuası, c. 35, sy. 2 (2025), s. 592-615 (s. 599).
- Faruk Sümer, “Uzun Hasan”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. XLII, İstanbul 2012, s. 261-264.
- Şehabeddin Tekindağ, “Mahmud Paşa”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. XXVII, İstanbul 2003, s. 376-378.
- Tuğrulhan Karaduman, “II. Mehmed’in Rodos Seferleri (1480-1481)”, Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, c. 7, sy. 2 (2020), s. 1221-1236.
