Dulkadirli Şah Budak Bey Kimdir?

» » Dulkadirli Şah Budak Bey Kimdir?

Şah Budak Bey

Şah Budak, 1465-1466 ve 1472-1480 yılları arasında Elbistan merkezli Dulkadiroğulları Beyliği’nin başında bulunan bir Türkmen beyidir. Adı kaynaklarda bitişik olarak Şahbudak biçiminde de geçer. Her iki beyliğini Memlük sultanlarının atamasıyla elde etti, tahtı ise 2 kez Osmanlıların desteklediği kardeşlerine kaptırdı. Şah Budak’ın hayatı, Dulkadirli tahtının Kahire ile İstanbul arasında el değiştirdiği 35 yıla yayılır.

Beylik dönemleri1465-1466; 1472-1480
BabasıDulkadiroğlu Süleyman Bey
DestekçisiMemlük Devleti
RakipleriKardeşleri Şehsuvar Bey ve Alâüddevle Bozkurt Bey
Osmanlı göreviVize sancakbeyi (1487)
Sürgün yeriYukarı Mısır (Said), 1489
Ölümü1500
OğullarıŞah Kubad Feyyaz, Zeynüddin Melik Arslan

Şah Budak, 1442-1454 yılları arasında beylik yapan Süleyman Bey’in oğullarındandır. Süleyman Bey’in ölümünden sonra beylik 60 yılı aşkın bir süre onun oğulları ve torunları arasında el değiştirdi [1]. Kız kardeşi Sitti Hatun’un Fatih Sultan Mehmed ile evli olması, kardeşler arasındaki taht kavgasına Osmanlı sarayını doğrudan taraf yaptı.

Süleyman Bey’in kardeşi Rüstem de 1466’da kısa bir süre Memlüklerin adayı olarak Elbistan’a gönderildi.

İlk Beyliği ve Şehsuvar ile Mücadele (1465-1466)

Melik Arslan’ın Ekim 1465’te bir cuma namazı sırasında uğradığı suikast, Şah Budak’ı Kahire’den Elbistan’a taşıdı. Bu sırada Mısır’da bulunan Şah Budak, Sultan Hoşkadem’den beylik menşurunu aldı. Elbistan’daki Dulkadirli beyleri ise yeni beyi tanımadı ve Çirmen sancağında Osmanlı hizmetinde bulunan Şehsuvar için Fatih Sultan Mehmed’e başvurdu.

Şah Budak Kardeşi Melik Arslan’ı Öldürttü mü?

Suikastın sorumlusu konusunda Osmanlı ve Memlük kaynakları birbirinden ayrılır. Dulkadir Beyliği ileri gelenlerinin görüşünü yansıtan Osmanlı tarafı, Şah Budak’ı kardeş katili olarak niteledi ve onu atayan Memlük yönetimini de cinayete ortak saydı. Bu suçlama, Fatih’in Şehsuvar için Hoşkadem’e yazdığı tavsiye mektubunun da dayanağıydı.

Memlük vekayinameleri ise suikastın arkasında Şah Budak’tan çok sultanın kendisini arar. Olayları yaşayan İbn Tağrîberdî fedaiyi kimin gönderdiğini yazmayı gerekli görmedi, fakat Hoşkadem’i işaret eden söylentileri kaydetti. Abdülbâsıt el-Malatî aynı söylentiyi aktardı ve sultanın bu tutumunun uzun süren kötü sonuçlar doğurduğunu yazdı. İbn İyâs, Şehsuvar isyanını ve onu izleyen Osmanlı-Memlük düşmanlığını doğrudan Hoşkadem’in politikasına bağladı. Malatî ile İbn İyâs’ın sultana yönelik bu eleştirel dili, ikisinin de memlük askerlerinin Mısır’da doğan çocuklarından oluşan evlâdü’n-nâs zümresine mensup olmasıyla ve yönetici çevreye yakınlıklarıyla açıklanır [2]. Memlük kaynaklarında öne çıkan gerekçe, Melik Arslan’ın Harput’u Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan‘a bırakmasının Kahire’de yarattığı öfkedir.

1466 Yenilgisi ve Amcası Rüstem’in Atanması

Şehsuvar, Osmanlı desteğiyle Dulkadirli Türkmenlerini kısa sürede etrafında topladı ve Şah Budak’ı beylik topraklarından çıkardı. Hoşkadem’in Mart-Nisan 1466’da yardıma gönderdiği Halep ve Hama nâibleri, Şah Budak’ın yenildiğini öğrenince geri döndü.

Hoşkadem bunun üzerine Şah Budak’ın yerine amcası Rüstem’i atadı. Memlük tarihçileri bu değişikliği farklı yorumladı: İbn Tağrîberdî, Rüstem’in Şehsuvar karşısında Şah Budak’tan da zayıf kalacağını düşünüyordu; Malatî ise Şah Budak’ın yetersizliğini öne çıkarıp sultanın Rüstem’e güvendiğini yazdı. Rüstem Kasım-Aralık 1466’da Halep nâibinden yardım istemek zorunda kaldı ve Temmuz-Ağustos 1467’de azledildi. Hoşkadem’in Şah Budak’ı yeniden bey tayin ettiğini bildiren elçisi Halep’e ulaştığında Dulkadirli toprakları fiilen Şehsuvar’ın elindeydi.

Memlük Ordugâhında Geçen Yıllar (1467-1472)

Şah Budak, Şehsuvar’ın Memlük ordularını art arda yendiği yıllarda Suriye’de Memlük himayesinde kaldı. Kayıtbay’ın devâdârı Yeşbek 1471’de Halep’e geldiğinde onu karşılayan Bozok Türkmen beyleri arasında Şah Budak da vardı. Haziran 1472’de Zamantı Kalesi’nden inen Şehsuvar Yeşbek’in ordugâhında tutuklanınca Yeşbek, Şah Budak’ı Elbistan nâibi ilan etti.

İkinci Beyliği (1472-1480)

Kayıtbay, Şehsuvar’a verilen Osmanlı desteğinin kesilmesi karşılığında Dulkadirli toprakları konusunda Fatih’e güvence vermişti. Şah Budak’ın yeniden tahta oturtulması Fatih tarafından bu sözün çiğnenmesi olarak görüldü ve İstanbul ile Kahire arasında yeni bir husumet kaynağı oldu [3].

Kılıçarslan ve Akkoyunlu Tehdidi

İkinci beyliğin ilk yılında rakip doğudan çıktı. Melik Arslan’ın oğlu Kılıçarslan, Tebriz’de Uzun Hasan’ın hizmetine girmiş ve Akkoyunlu desteğiyle babasının makamını istiyordu. Uzun Hasan’ın 11 Ağustos 1473’te Otlukbeli’nde Osmanlılara yenilmesi, Kılıçarslan’ın umudunu da sona erdirdi. Şah Budak 1478’de oğullarıyla birlikte Halep’e giderek hediyeler sundu ve Kayıtbay’a bağlılığını yeniledi.

Şah Budak Tahtı Nasıl Kaybetti?

Bu kez rakip, bir başka kardeş Alâüddevle Bozkurt oldu. Alâüddevle Amasya’da Şehzade Bayezid’in yanına sığındı, Fatih de ona Kırşehir’i verdi. Osmanlı askerleriyle yapılan ilk saldırı Şah Budak karşısında başarısız kaldı ve esir düşen Osmanlı askerlerinin kesik başları Sis nâibi tarafından Kahire’ye gönderildi. Fatih’in daha güçlü bir kuvvetle desteklediği Alâüddevle, Çiğnem Çayı yakınlarında kardeşini yenerek Dulkadirli beyliğini ele geçirdi [4]. Şah Budak Mart 1480’de Halep nâibinden Memlük topraklarına girmek için izin istedi.

Alâüddevle kısa sürede Kayıtbay’a da itaat bildirince Kahire için Şah Budak’ın değeri azaldı. Şam’daki tarihçi İbn Tolun, Şah Budak’ın Şubat 1481’de şehre geldiğini kaydeder. Atabek Özbek onu Şam kalesine hapsettirdi. 1485’te Osmanlı-Memlük savaşı başlarken Şam nâibi Kaçmas, Şah Budak’ı sultandan izin almadan serbest bıraktı ve ona para ile teçhizat verdi. Kaçmas’ın amacı büyük ihtimalle onu Alâüddevle’ye karşı kullanmaktı, fakat kısa bir süre sonra Şah Budak’ı yeniden hapse koydu.

Şah Budak Neden Osmanlılara Sığındı?

Şah Budak, Eylül 1487’de eşinin ve kölelerinin yardımıyla Şam’daki hapisten kaçtı ve Osmanlı sınırına geçti. Kendisini 1472’de Fatih’e karşı tahta çıkaran Memlüklerden umudunu kesmişti; Osmanlılar ise savaşın ortasında Memlüklere yakınlaşan Alâüddevle’ye karşı kullanabilecekleri bir Dulkadirli adaya ihtiyaç duyuyordu. 2. Bayezid onu Rumeli’de Vize sancakbeyliğine getirdi.

1489’da Dulkadir Tahtını Geri Alma Girişimi

Alâüddevle’nin 1488’deki Çukurova seferinde Osmanlı ordusuna geç yardım etmesi, Bayezid’i Şah Budak’ı desteklemeye yöneltti. Önce gönderilen Mihaloğlu İskender Bey ve akıncıları Alâüddevle’nin eline düştü ve esir olarak Kahire’ye yollandı. Mart 1489’da Şah Budak, Kayseri sancakbeyi ve Sivas valisi Mehmed Paşa ile birlikte Dulkadirli topraklarına girdi ve ilk aşamada direnişle karşılaşmadı. Bu sırada oğlu Şah Kubad Feyyaz’a yapılanların öcünü almak için Alâüddevle’nin oğlu Şahruh’un gözlerine mil çektirdi [5].

Kayıtbay’ın Mayıs 1489’da Alâüddevle’ye yardım için Kahire’den çıkardığı kuvvetler dengeyi değiştirdi. Alâüddevle’nin karşı saldırısı karşısında tutunamayan Şah Budak, Osmanlı topraklarına dönemedi ve Suriye’ye kaçtı.

Şah Budak’ın Ölümü

Şah Budak Suriye’den Kahire’ye geçerek Kayıtbay’dan af diledi. Sultan onu öldürtmedi, fakat Kasım 1489’da Yukarı Mısır’a, Said bölgesine sürgüne gönderdi [6]. Şah Budak, Memlük topraklarındaki bu sürgün hayatının ardından 1500’de öldü [7].

Oğlu Zeynüddin Melik Arslan, babasının sürgününden sonra da Memlük hizmetinde kaldı ve Humus nâibliğine kadar yükseldi. Melik Arslan, Osmanlıların Suriye’yi aldığı 1516 yılında öldürüldü.

Kaynakça:

  1. Refet Yinanç, “Dulkadıroğulları”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. IX, İstanbul 1994, s. 553-557. https://islamansiklopedisi.org.tr/dulkadirogullari
  2. Fatih Yahya Ayaz, “Memlük Tarihçilerine Göre Dulkadıroğlu Şahsuvar Bey İsyanı”, Belleten, c. 77, sy. 279 (2013), s. 403-444. https://doi.org/10.37879/belleten.2013.403
  3. Ayşegül Kılıç, “Osmanlı-Memlûk Nüfuz Mücadelesinde Dulkadiroğulları Beyliği”, Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, c. 9, sy. 27 (2021), s. 438-460. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1818149
  4. İbrahim Solak, “916 H. / 1510 M. Tarihli Alaüddevle Bey Vakfiyesi”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy. 15 (2006), s. 523-537. https://dergipark.org.tr/tr/pub/susbed/article/923685
  5. Shai Har-El, Struggle for Domination in the Middle East: The Ottoman-Mamluk War, 1485-91, Leiden: E. J. Brill, 1995, s. 100-101, 128-129, 194-198.
  6. Refet Yinanç, Dulkadir Beyliği, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1989, s. 76-86.
  7. Yılmaz Öztuna, Devletler ve Hanedanlar: Türkiye (1074-1990), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 2005, s. 89.
İlk yayınlanma tarihi: 17 Kasım 2026
Son güncellenme tarihi: 17 Kasım 2026

Bu makalede yer alan tüm bilgiler çeşitli resmi tarihi kaynaklardan faydalanılarak ekibimiz tarafından oluşturulmuştur. Detaylar için eksik bilgi bilgilendirme sayfamıza bakabilirsiniz.

Fatih’in Kızı Gevherhan Sultan Kimdir?

Antlasmalar.com
2 dakikada okuyabilirsiniz

Memlük Sultanı Kayıtbay Kimdir?

Antlasmalar.com
5 dakikada okuyabilirsiniz

Saruca Paşa Kimdir? Fatih Devrinin Veziri

Antlasmalar.com
4 dakikada okuyabilirsiniz

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir