Rum Mehmed Paşa, Fâtih Sultan Mehmed döneminde 1471-1472 yılları arasında veziriazamlık yapmış bir Osmanlı devlet adamıdır.
Rum Mehmed Paşa Neden “Rum” Lakabıyla Anılır?
Lakap, Bizans Rumlarından gelmesine işaret eder. Kemalpaşazâde onun İstanbul’un fethinde esir alınan Rumlar arasında olduğunu kaydeder.
Rum Mehmed Paşa’nın Kökeni ve Yükselişi
Kemalpaşazâde’nin kaydına göre Mehmed Paşa, 1453’te İstanbul’un fethi sırasında esir alınan Rumlar arasındaydı ve ardından saray hizmetine girdi. “Rum” lakabı bu Bizans asıllı kökenden gelir. Sarayda yetişerek Fâtih Sultan Mehmed’in güvenini kazandı [1].
Vezirliğe Yükselişi
Mehmed Paşa, 1466’daki Arnavutluk seferinden sonra ikinci vezirliğe getirildi [1]. 1468’deki Karaman seferinde Veziriazam Mahmud Paşa ile padişah arasında anlaşmazlık çıktı. Bu seferden sonra Mahmud Paşa’nın yerine kimin geçtiği kaynaklarda farklı aktarılır: bir kısım kayıt Rum Mehmed Paşa’yı, diğerleri İshak Paşa’yı gösterir [1].
Karaman’daki Faaliyetleri
Rum Mehmed Paşa 1468-1469’da Karaman bölgesinden İstanbul’a yapılan nüfus nakillerini hızlandırdı. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin soyundan Emîr Ali Çelebi de bu sırada İstanbul’a götürülenler arasındaydı [1]. 1469-1470’te Mut Kalesi’ni yıktırdı [1].
1470’te Eğriboz’un fethine katıldı. Aynı yıl Lârende (Karaman) ve Ereğli’yi tahrip etti, ardından Toroslar üzerinden kuzeye ilerledi. Varsaklar üzerine yürüdüğü sırada Uyuz Bey’in pususuna düştü ve güçlükle kurtuldu [1]. Alâiye (Alanya) hâkimi Kılıçarslan ile aralarında evlilik bağı bulunduğu için Alâiye’yi almaya girişmedi [1].
Veziriazamlığı
İshak Paşa’nın Ankara yöresinde Karamanoğlu Kasım Bey karşısında başarısız olması üzerine Mehmed Paşa 1471’de veziriazamlığa getirildi [1]. 1472 yazında Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ın kuvvetlerinin Tokat’ı yağmaladığı haberi gelince görevden alındı [1].
Âşıkpaşazâde, Rum Mehmed Paşa’yı İstanbul’a yerleştirilen halktan kira alınması uygulamasından ve ulemaya yönelik tutumundan dolayı sert bir dille eleştirir [2]. Hedda Reindl-Kiel, Âşıkpaşazâde’nin paşaya karşı açıkça önyargılı olduğunu belirtir [1].
Rum Mehmet Paşa’nın Ölümü
Rum Mehmed Paşa’nın ölüm tarihi kesin değildir; kaynaklarda 1474 ile 1480 arasında değişen tarihler verilir [1]. Halil İnalcık, İdrîs-i Bitlisî’nin Heşt Bihişt’ine dayanarak paşanın Varsaklar karşısındaki başarısızlığı yüzünden azledilip idam edildiğini yazar [1]. Kemalpaşazâde ise ölümünü Karaman kökenli devlet adamlarının muhalefetine bağlar [1].
Yaptırdığı Eserler
Mehmed Paşa, Üsküdar’da cami, medrese, hamam, imaret ve türbeden oluşan bir külliye yaptırdı. Caminin inşası (1471-1472) yılında tamamlandı [1]. Bugün Üsküdar’da Rum Mehmed Paşa Camii adıyla bilinen yapı bu külliyenin ayakta kalan bölümüdür. Külliyenin vakfına gelir olarak Manisa’da yaptırdığı bedesten bağlandı [1]. Tire’de de bir cami, han ve türbe yaptırdığı kaydedilir [1].
Kaynakça:
1- Hedda Reindl-Kiel, “Rum Mehmed Paşa”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 35, İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2008, s. 226-227.
2- Âşıkpaşazâde, Âşıkpaşaoğlu Tarihi, haz. Nihal Atsız, İstanbul, 1949 (ilgili bölümler s. 193-194, 215-219).
