Milli Mücadele dönemi, Anadolu’da bir yandan işgallere karşı bağımsızlık mücadelesinin verildiği, öte yandan Ankara Hükümeti’ne karşı çok sayıda iç ayaklanmanın yaşandığı bir süreçti. Cemil Çeto isyanı gibi aynı yıl farklı bölgelerde çıkan bu ayaklanmalardan biri de Yozgat’ta Çapanoğulları ailesinin önderliğinde gelişen Çapanoğlu İsyanı’dır.
Çapanoğlu İsyanı (Yozgat Ayaklanması) Nedir?
Çapanoğlu İsyanı, Yozgat ve çevresinde köklü bir nüfuza sahip olan Çapanoğulları ailesinin önderliğinde, TBMM Hükümeti’ne karşı çıkan bir ayaklanmadır. İsyan iki aşamada yaşanmıştır. Asıl çatışmalar 15 Mayıs–27 Ağustos 1920 tarihleri arasında olmuş, ardından Eylül–Aralık 1920 arasında ikinci bir hareketlenme görülmüştür (1).
İsyan, Yunan ordusunun Batı Anadolu’da ilerlediği bir dönemde çıkmıştır. Bu nedenle Ankara Hükümeti, cepheye gönderilmesi gereken kuvvetlerin bir kısmını iç güvenliği sağlamaya ayırmak zorunda kalmıştır (2).
Çapanoğlu İsyanı Nerede Çıktı?
İsyanın merkezi Yozgat’tır. Asiler Haziran 1920’de önce Sorgun’u, ardından Yozgat’ı ele geçirmiş, kısa süre içinde Alaca gibi çevre yerleşimlere de yayılmıştır. Ayaklanmanın Ankara’ya yakın bir bölgede çıkması, yeni kurulan meclis için doğrudan bir tehdit oluşturmuştur.
Çapanoğlu İsyanını Kim Çıkardı?
İsyanın önderleri, Hacı Osman Nuri Bey’in oğulları olan Çapanoğlu Edip, Celal ve Halit Beylerdir. Edip Bey, İstanbul Hükümeti’ni destekleyen Hürriyet ve İtilaf Fırkası’nın Yozgat başkanıydı. Ailenin bir diğer üyesi Salih Bey ise isyana katılmamıştır (1).
Çapanoğlu İsyanı Nedenleri
- İstanbul Hükümeti ve Hürriyet ve İtilaf Fırkası’nın, Ankara’daki yeni yönetime karşı yerel güçleri desteklemesi.
- Çapanoğulları’nın, TBMM’nin kurmaya çalıştığı merkezi otoriteyi bölgedeki geleneksel nüfuzları için bir tehdit olarak görmesi.
- Ankara Hükümeti’nin halifeliğe karşı olduğu yönündeki propaganda ve halkın bir kısmının padişah ile halifeye bağlılığı.
- Uzun savaş yıllarının yarattığı yorgunluk, asker kaçaklığı ve ağır vergiler (2).
İsyan Nasıl Bastırıldı?
Ankara Hükümeti’nin gönderdiği birlikler ve Çerkes Ethem komutasındaki Kuva-yi Seyyare, isyanı 1920 yazının sonunda bastırdı. Çerkes Ethem, bölgede kurduğu harp divanı aracılığıyla isyanın sorumlularını yargıladı.
Çapanoğlu Ailesine Ne Oldu?
İsyanın ardından ailenin bazı üyeleri ağır cezalara çarptırıldı. Çapanoğlu Mahmud ve Vâsıf Beyler idam edildi. Daha sonra yakalanan Halit Bey de ölüm cezasına çarptırılarak asıldı. Yusuf Ziya Bey ise Suriye’ye kaçmayı başardı (1).
Kaynakça:
(1) Apak, R. (1964). Türk İstiklal Harbinde İç Ayaklanmalar (1919-1921). Ankara: Genelkurmay Harp Tarihi Dairesi.
(2) “Çapanoğlu İsyanı”, Milli Mücadele’nin Yerel Tarihi 1918-1923, Cilt 5. Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA). https://tuba.gov.tr/files/yayinlar/tarih-serisi/TUBA-978-625-8352-67-2_ch17.pdf
