Mirza Mesud (Maksud Mirza), Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ın Despina Hatun‘dan doğan oğlu olan ve 1478’de üvey ağabeyi Sultan Halil‘in emriyle öldürülen bir Akkoyunlu şehzadesidir.
Mirza Mesud ile Maksud Mirza Aynı Kişi mi?
Farsça Akkoyunlu kroniklerinde şehzadenin adı Maksud olarak geçer. Türkçe yayınlarda ve çevirilerde aynı kişi için Mesud ve Mesut yazımları da kullanılır. Adına eklenen mirza unvanı, Akkoyunlu hanedanında hükümdar oğullarını gösteren bir sandı.
Mesud’un annesi Despina Hatun, Trabzon’daki Komnenos hanedanından gelen bir prensesti ve Uzun Hasan ile 1458’de evlendi. Mesud’un doğum yılı kayıtlı değildir; annesinin evlilik tarihi onun 1458’den sonra dünyaya geldiğini gösterir. Despina Hatun’un Uzun Hasan’dan olan tek oğlu oydu.
Uzun Hasan’ın ilk eşi Selçukşah Begüm‘den doğan Halil, Yâkub, Yusuf ve Mesih, Mesud’un baba bir kardeşleriydi. Ağabeyleri arasında 1473’te Otlukbeli‘nde ölen Zeynel Mirza ile Uğurlu Mehmed de vardı.
Mirza Mesud Şah İsmail’in Nesi Olur?
Mesud, Safevi Devleti’nin kurucusu Şah İsmail’in dayısıdır. Mesud’un öz kız kardeşi Alemşah Begüm, Erdebil şeyhi Haydar ile evlendi ve 1487’de doğan İsmail’in annesi oldu.
Bağdat Valiliği
Karakoyunlular‘ın Bağdat’taki yönetimi 1469’da sona erdi. Uzun Hasan, ele geçirilen şehrin valiliğini oğlu Mesud’a verdi. Annesinin evlilik tarihi dikkate alındığında Mesud bu görevi aldığında henüz 11 yaşını doldurmamıştı.
Uğurlu Mehmed’in İsyanına Katılması
Mesud, 1474’te ağabeyi Uğurlu Mehmed Fars’ta babasına karşı ayaklandığında Bağdat’tan ona destek verdi. Uzun Hasan isyanı bastırdıktan sonra Mesud’u yakalatıp hapse attırdı [1]. Uzun Hasan’ın 1478’deki ölümüne kadar Mesud’un bu hapisten çıktığını gösteren bir kayıt yoktur.
Mirza Maksud Nasıl Öldü?
Uzun Hasan 6 Ocak 1478’de öldü ve annesi Selçukşah Begüm’ün desteğini alan Halil Tebriz’de hükümdar oldu. Halil’in tahta çıkar çıkmaz giriştiği ilk iş, üvey kardeşi Mesud’un ortadan kaldırılması oldu: Mesud önce zehirletildi, ardından boğduruldu [2].
Halil de aynı yıl kardeşi Yâkub’a yenilerek tahtını ve hayatını kaybetti.
Mirza Maksud Neden Öldürüldü?
Kaynaklarda Halil’in Mesud’u öldürtmesi için açık bir gerekçe yer almaz. Mesud’un ölümüyle Uzun Hasan’ın Selçukşah Begüm’den doğmayan oğullarından Zeynel, Uğurlu Mehmed ve Mesud’un üçü de 5 yıl içinde hayatını kaybetmiş oldu. Uğurlu Mehmed, Aralık 1477’de Erzincan’da öldürülmüştü.
Oğlu Rüstem Bey
Akkoyunlu toprak düzenlemelerini inceleyen bir çalışmanın Türkçe çevirisinde Rüstem, Uzun Hasan’ın torunu ve “Mesut’un oğlu” olarak anılır [3]. Rüstem, babasının ölümünden 14 yıl sonra, 1492’de Akkoyunlu tahtına çıktı.
Kaynakça:
- Faruk Sümer, “Uzun Hasan”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. XLII, İstanbul 2012, s. 261-264.
- Ayşe Atıcı Arayancan, “Akkoyunlu Sarayında Hristiyan Bir Şahbanu: Theodora Maria Katerina/Despina Hatun”, Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, c. 7, sy. 1 (Haziran 2024), s. 83-102.
- Vladimir Minorsky, “Akkoyunlular ve Toprak Reformları”, çev. Cüneyt Kanat, Belleten, c. 62, sy. 235 (Aralık 1998), s. 863-880.
