Islahat Fermanı

» » Islahat Fermanı

ıslahat fermanı

Kırım Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin müttefiki olan İngiltere ve Fransa, Osmanlı’dan Hristiyanlara yeni haklar tanımasını istediler. Osmanlı Devleti’de o sırada Paris Antlaşması’nı imzalayacağından kendisini bu konuda zor durumda bırakacak bir şart konulmaması için Islahat Fermanı, Padişah Abdülmecid döneminde 18 Şubat 1856 yılında ilan edilmiştir.

Islahat Fermanı Yenilikleri

  • Azınlıklara, din ve mezhep özgürlüğü,
  • Azınlıkları düşük düşürücü söz ve deyimlerin kaldırılması,
  • Azınlıkların devlet memuru olabilmeleri,
  • Mahkemelerin açık yapılması,
  • İşkence, dayak ve angarya’nın kaldırılması,
  • Vergilerin herkesin gelirine göre alınması,
  • İltizam usulünün ıslah edilmesi,
  • Azınlıkların, askere alınabilmelerinde nakdi bedelin kabul edilmesi (bedelli askerlik),
  • Azınlıkların il meclislerine üye olabilmesi,
  • Yabancı uyruğundakilerin de mal ve mülk sahibi olabilmeleri.

Islahat Fermanı Yorumu

  • Tanzimat Fermanı’nın devamı ve daha gelişmiş hali olduğu da bilinmektedir,
  • Azınlıklar, Müslüman halktan daha fazla ayrıcalık elde etmiştir,
  • Avrupalı devletlerin baskısıyla ilan edildi,
  • Avrupalı devletler yine de Osmanlı’nın içişlerine karışmışlardır.

Islahat Fermanı Genel Amacı

Islahat, sözlük anlamı olarak düzenleme olarak açıklanmaktadır. İyileştirme veyahut reform gibi anlamları da bulunan kelime, Osmanlı’da yenilikler olarak da görülmüştür. Islahat Fermanı amacı genel olarak Tanzimat Fermanı ile benzerlik göstermektedir. İki ferman da Osmanlı Devletinin yıkılmasını önlemek ya da geciktirmek için ilan edilmiştir. Sadece Islahat Fermanı, Tanzimat’a göre daha ileri seviyede maddeler içermektedir. İki fermanda da hukuksal açısından pek çok yenilik yapılmıştır.

Islahat Fermanı’nın temel amaçlarından biri de gayrimüslimlerin devlere olan eski bağımlılıklarını sağlamaktır. Osmanlı’nın giderek güçten düşmesinden sonra çıkan azınlık isyanları, gayrimüslimlere farklı hak tanımlamaları neticesinde ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır. Bunun yanı sıra Osmanlı, Islahat Fermanı sayesinde Avrupa Devletleri’nden yardım alarak iç işlerinde özgür olmaya yeniden başlamayı hedeflemiştir.

Islahat Fermanı Nedenleri

Islahat Fermanı nedenleri arasında Osmanlı’nın eski günlerindeki güce sahip olmaması ilk sırayı almaktadır. Artık eski ihtişamı olmayan Osmanlı, iç işlerinde dahi farklı devletlerin isteklerini yerine getirmek zorunda kalmaktadır. Üstelik devletin güçsüz hale gelmesinden istifade etmeye çalışan azınlıklar isyan ederek bağımsızlık kazanmaya çalışmaktadır. Osmanlı, azınlıklarını yanında yer almaları açısından memnun etmek adına onlara farklı ayrıcalıklar tanımlayan Islahat Fermanı’nı yayımlamak zorunda kalmıştır.

Ayrıca Osmanlı, imzalamak zorunda kaldığı zararlı anlaşmalardan biri olan Paris Anlaşması gereği de ülkesinde Islahat Fermanı ilan etmiştir. Bu da, Osmanlı Devleti’nin iç işlerinde de dış işlerinde de özgür hareket edemediğinin göstergelerinden biridir.


Islahat Fermanı Önemi

Osmanlı Devleti, kurulmasından itibaren monarşi ile yönetilmiştir. Ülkede padişahın, danışma meclisi bulunmaktadır. Ancak her daim padişah istediği kararları alabilmiştir. Ancak Tanzimat ve Islahat Fermanları padişah kararlarının sorgulanabilir hale gelmesine neden olmuştur. Tanzimat fermanı, padişah kararlarının sorgulanabilir olmasındaki ilk adım olarak kendini göstermektedir.

Islahat Fermanı önemi ise bu alanda meclise daha çok yetki verilmesidir. Üstelik Islahat Fermanı sayesinde anayasal düzene geçiş konusunda daha kapsamlı çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. Osmanlı tarihi boyunca kanunların önünde padişahlar da dâhil olmak üzere herkesin eşit olabileceği ilk kez Islahat Fermanı ile detaylı olarak açıklanmıştır.

Islahat Fermanı En Önemli Maddeleri

Artık Osmanlı Devleti içerisinde yaşayan gayrimüslimler cizye vergisinden sorumlu tutulmamaktadır.

Gayrimüslimler Islahat Fermanı ile askeri okullara gitmek, devlet dairelerinde çalışmak gibi haklara da sahip olmuşlardır. Bu da devlet içerisinde Müslümanlar ile gayrimüslimleri eşit hale getirmiştir.

Ferman kapsamında farklı dinlerin ibadetleri ya da gerçekleştirdikleri törenlere de özgürlük getirilmiştir. Bunların yanı sıra ferman, ırklar ve dinler konusunda kullanılan küçültücü tabirleri de kesinlikle yasaklamıştır.

Genel çerçevede Müslümanlar için herhangi bir yenilik getirmeyen bu ferman tamamen azınlıklar düşünülerek ilan edilmiştir. Böylece fermanın ana amacının azınlıkları geri kazanmak olduğu da maddelere bakılarak anlaşılmaktadır.

Islahat Fermanı Sonuçları

  • Fermana Müslümanlardan itiraz sesleri yükselmiştir. Ancak beklenmeyen gelişmeler de yaşanmıştır.
  • Özellikle Rumlar, bu fermana büyük bir tepki göstermiştir.
  • Ayrıcalık bakımından en tepede olan Rumlar, diğer azınlıklarla eşit seviyede görülmemekten rahatsız olmuşlardır.
  • Hristiyan din adamları da vergilerde eşitliklere itiraz etmişlerdir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir