Hemedan Antlaşması

1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 votes, average: 5,00 out of 5)
Loading...


 
 
Çeşit
İmzalanma Tarihi1727
YerHemedan
İmzacı
devletler
Osmanlı İmparatorluğu Osmanlı İmparatorluğu
Safevi Devleti Safevi Devleti

DilleriOsmanlı Türkçesi, Farsça

Hemedan; tarihi İpek Yolu güzergâhında bulunması sebebiyle daima stratejik konumunu koruyan bir şehirdir. Şehir geçmiş tarihi incelendiğinde 633 yılında gerçekleşmiş Nihavend Savaşı’ndan sonra Müslüman hâkimiyeti altına girmiş olup 11. yy’ da Büyük Selçuklu Devleti tarafından tekrardan alınmış Safevi Devletinde altın çağını yaşayana kadar Timur tarafından tahrip edilen bir şehirdir. 18. yüzyılda Osmanlılar hâkimiyetinde kısa süreli de olsan kalan şehir yerel halkın baskısı neticesinde Osmanlı Devleti’nin direnişe dayanamaması neticesinde İranlılar’a geri verilmiştir.

Osmanlı Devleti ile Safevi-İran yönetimleri arasında 1727 yılında imzalana bir barış antlaşması olan Hemedan Antlaşması ile birlikte 1723 yılları ile 1727 yılları arasında devam eden Osmanlı-İran Savaşları sona erdirilmiştir. Bilindiği üzere 1723 yılında Osmanlı Devleti, Şirvan’da çıkan karışıklıklar neticesinde Rusya Devleti ile anlaşarak İran ve Kafkasya’ya üç cephede birden savaş açmıştır. Hemedan, Hoy ve Revan’a giren Van Valisi Serasker Köprülüzade Abdullah Paşa 1725 yılı içerisinde de Tebriz’e girdikten sonra Safevilerin Afşar asıllı kumandanı olan Nadir tarafından Andican’da alınan yenilgi üzerine İran Şahı 2. Tahmasp ile anlaşma yoluna gidilerek 1727 yılında Hemedan Anlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşma neticesinde Osmanlı Devleti, Tebriz dışında ele geçirmiş olduğu Hemedan, Kirmanşah ve Nihaved’i İran Devletine geri vermek zorunda kalmıştır.

Osmanlı Devleti ile İran arasındaki 10 farklı tarihte antlaşma imzalanmıştır. Bunları tarih sıralı belirtecek olursak;




Osmanlı ile Safevi Devleti arasında gerçekleştirilen savaşlar incelendiğinden karşımıza;

  • Safevi Devleti içerisindeki iç karışıklıklar neticesinde Sünni-Şii çatışmalarını ortaya çıkarmış zor durumda kalan Sünni kesimin Osmanlı Devletinden yardım istemesi ile birlikte İran arasında soğuk rüzgârların esmesine neden olmuştur.
  • Rusya’nın Kafkasya’yı işgal ederek devletin iç işlerine karışmaya kalkması ile birlikte Osmanlının Rusya ile anlaşma sağlayarak Safevi Devletini karşısına alması
  • Safevi Devletinin Osmanlı topraklarında Şii propagandası yapması
  • Sınır anlaşmazlıklarının iki ülke arasında her daim devam etmesi
  • Safevi Devletinin de Celali isyanından faydalanma adına adımlar atması
  • Osmanlı Devletinin Batı’daki toprak kayıplarını Doğuda telefi etmek gibi düşünceye girmesi neticesinde ilişkiler tamamen kopmuş ve Osmanlı-İran Savaşları ortaya çıkmıştır. Savaş tarihlerini ve sonuçlarını kısaca özetleyecek olursak;

1577 – 1590 Osmanlı – İran Savaşlarını Osmanlı Devleti kazanılmış Ferhat Paşa Antlaşması ile Doğuda en uzun sınırlara ulaşılmıştır.

1603- 1611 Osmanlı- İran Savaşının kaybedilmesi neticesinde Ferhat paşa Antlaşması ile kazanılan tüm topraklar İran Devletine geri teslim edilmiştir.

1617- 1618 Osmanlı- İran Savaşlarında önceki anlaşmalara uymayan İran’ın 1618 yılında Serav Antlaşmasını imzalaması sağlanarak İran’ın tüm isteklere kabulü gerçekleştirilmiştir.

1622-1639 Osmanlı- İran Savaşı; İran’ın Bağdat’ı işgal etmesinden sonra 4. Murat düzenlediği sefer ile İran’ı yenmiş imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması ile Bağdat geri alınmış Azerbaycan ve Revan İran’a bırakılmıştır.

Özetle şunu ifade edebiliriz ki; Safevi Devleti yıkıldıktan sonra sonır boylarında bulunan valiler tarafından kazanılan tarihi başarılar seferlere katılmamalarına rağmen 3. Ahmed ile İbrahim Paşa’ya İran topraklarında kazanılan bu başarıların İstanbul’da duyurmak için fırsat oluşturmuştur. 1639 yılında imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması ile birlikte 18. yüzyıl Osmanlı-İran Savaşları sona ermiş ve günümüz Türkiye-İran toprak sınırı bu antlaşma ile büyük ölçüde çizilmiş olarak tarihe geçmiştir.

Yorum Yaz!